علت ریزش مو چیست؟ ۷ دلیل شایع و روش‌های درمان

علت ریزش مو چیست؟ راهنمای جامع تشخیص، آزمایش‌ها و درمان ریزش مو

ریزش مو یکی از مشکلات شایع سلامت مو است که می‌تواند در زنان و مردان، در سنین مختلف و با الگوهای متفاوت بروز کند. گاهی افزایش ریزش مو موقتی است و پس از برطرف شدن عامل محرک کاهش می‌یابد؛ اما در برخی موارد، ریزش مو به دلیل عوامل ژنتیکی، تغییرات هورمونی، بیماری‌های زمینه‌ای یا اختلالات پوست سر ادامه پیدا می‌کند و به بررسی تخصصی نیاز دارد.

برای انتخاب روش مناسب درمان، ابتدا باید مشخص شود که ریزش مو از چه نوعی است و چه عاملی آن را ایجاد کرده است. مصرف خودسرانه مکمل‌ها، حتی مکمل‌های مخصوص مو، لزوماً باعث توقف ریزش نمی‌شود؛ زیرا کمبود مواد مغذی تنها یکی از دلایل احتمالی این مشکل است.

در این مقاله از مجله سلامت داروبین، با مهم‌ترین علت‌های ریزش مو، تفاوت ریزش موی زنان و مردان، آزمایش‌های احتمالی، روش‌های درمان و نقش مکمل‌های تغذیه‌ای در سلامت مو آشنا می‌شوید.

ریزش مو از چه زمانی غیرطبیعی محسوب می‌شود؟

ریزش روزانه حدود ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو می‌تواند بخشی از چرخه طبیعی رشد مو باشد. این مقدار در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند تراکم مو، نحوه شست‌وشو و شانه‌کردن نیز بر میزان موی مشاهده‌شده تأثیر می‌گذارند.

زمانی که ریزش مو به‌طور محسوسی افزایش پیدا کند، حجم مو کاهش یابد، فرق سر پهن‌تر شود یا نواحی مشخصی از پوست سر خالی شوند، لازم است علت احتمالی بررسی شود.

برای تشخیص ریزش غیرطبیعی، تنها شمردن موهای ریخته‌شده کافی نیست. الگوی ریزش، مدت‌زمان بروز آن، وضعیت پوست سر و سابقه پزشکی فرد نیز اهمیت دارند.

چرخه رشد مو چگونه است؟

هر تار مو چرخه رشد اختصاصی خود را طی می‌کند. این چرخه به‌طور کلی شامل سه مرحله است:

• مرحله آناژن (رشد): فولیکول مو فعال است و تار مو رشد می‌کند.

• مرحله کاتاژن (گذار): رشد مو متوقف می‌شود و فولیکول وارد مرحله انتقالی کوتاهی می‌شود.

• مرحله تلوژن (استراحت و ریزش): مو در مرحله استراحت قرار می‌گیرد و در نهایت می‌ریزد تا چرخه جدید آغاز شود.

بیماری، تب بالا، جراحی، زایمان، کاهش وزن شدید یا فشار جسمی و روانی قابل‌توجه ممکن است باعث شود تعداد بیشتری از فولیکول‌ها وارد مرحله استراحت شوند. در چنین شرایطی، ریزش مو ممکن است با چند هفته تا چند ماه تأخیر آشکار شود.

مهم‌ترین علت‌های ریزش مو در زنان و مردان

ریزش مو در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟

در مردان، ریزش موی ارثی معمولاً با عقب‌رفتن خط رویش مو در ناحیه شقیقه‌ها و کم‌پشت‌شدن فرق سر شروع می‌شود. عوامل ژنتیکی و حساسیت فولیکول‌ها به هورمون‌های آندروژنی در این نوع ریزش نقش دارند.

در زنان، ریزش مو اغلب به شکل کاهش تدریجی تراکم مو در قسمت مرکزی سر و پهن‌شدن فرق سر دیده می‌شود. علاوه بر زمینه ژنتیکی، عواملی مانند تغییرات هورمونی، بارداری و زایمان، خون‌ریزی قاعدگی شدید، کمبود آهن و اختلالات تیروئید نیز ممکن است در ریزش مو نقش داشته باشند.

البته الگوی ریزش به‌تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست و بررسی شرایط فرد اهمیت دارد.

۱. ریزش موی ارثی و آندروژنتیک

ریزش موی آندروژنتیک یکی از شایع‌ترین انواع ریزش مو است. در این وضعیت، زمینه ژنتیکی و حساسیت فولیکول‌ها به اثر آندروژن‌ها باعث کوچک‌شدن تدریجی فولیکول و نازک‌شدن تارهای مو می‌شود.

در مردان، عقب‌رفتن خط رویش مو در شقیقه‌ها یا کم‌پشت‌شدن ناحیه فرق سر شایع است. در زنان، کاهش تراکم مو در بخش مرکزی و پهن‌شدن فرق سر ممکن است بیشتر دیده شود؛ درحالی‌که خط جلویی مو در بسیاری از موارد نسبتاً حفظ می‌شود.

تشخیص زودهنگام اهمیت دارد، زیرا درمان مناسب می‌تواند در بسیاری از افراد روند پیشرفت ریزش را کند کند. انتخاب دارو باید بر اساس جنسیت، سن، وضعیت سلامت و شرایط فرد انجام شود.

۲. ریزش مو ناشی از استرس، بیماری یا زایمان

در ریزش موی تلوژن افلوویوم، تعداد بیشتری از موها زودتر از حالت معمول وارد مرحله استراحت می‌شوند. این وضعیت می‌تواند پس از تب و بیماری شدید، جراحی، زایمان، کاهش وزن سریع، رژیم غذایی محدودکننده یا فشار جسمی و روانی قابل‌توجه رخ دهد.

ریزش معمولاً به شکل پراکنده دیده می‌شود و ممکن است چند ماه پس از عامل محرک آغاز شود. در بسیاری از موارد، پس از شناسایی و برطرف‌شدن عامل زمینه‌ای، رشد مو به‌تدریج بهبود می‌یابد؛ بااین‌حال، بهبود تراکم مو ممکن است زمان‌بر باشد.

اگر ریزش طولانی شود یا هم‌زمان با آن فرق سر به‌تدریج پهن‌تر شود، باید احتمال وجود بیش از یک علت، از جمله ریزش موی ارثی، نیز بررسی شود.

۳. کمبود آهن و ریزش مو

آهن در فرایندهای حیاتی بدن، از جمله انتقال اکسیژن، نقش دارد. کمبود آهن و کم‌خونی ناشی از آن ممکن است با ریزش مو همراه باشند، به‌ویژه در افرادی که خون‌ریزی قاعدگی شدید، دریافت ناکافی آهن یا سابقه مشکلات جذب مواد مغذی دارند.

بااین‌حال، هر نوع ریزش مو به معنای کمبود آهن نیست و نمی‌توان بدون بررسی، مصرف مکمل آهن را برای همه افراد توصیه کرد. ارزیابی پزشک و در صورت نیاز آزمایش‌هایی مانند شمارش کامل سلول‌های خون و فریتین به تصمیم‌گیری کمک می‌کنند.

مصرف بی‌دلیل آهن ممکن است عوارض ایجاد کند؛ بنابراین، مکمل آهن باید متناسب با نیاز واقعی فرد مصرف شود.

۴. کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی

دریافت ناکافی انرژی، پروتئین و بعضی ریزمغذی‌ها می‌تواند سلامت مو را تحت تأثیر قرار دهد. از جمله مواد مغذی مورد توجه در بررسی ریزش مو می‌توان به آهن، روی، ویتامین D و بیوتین اشاره کرد؛ اما نقش هرکدام به وضعیت تغذیه‌ای و شرایط بالینی فرد بستگی دارد.

بیوتین: این ویتامین از گروه B در متابولیسم مواد مغذی نقش دارد. کمبود آن نادر است، اما در صورت وجود کمبود، ریزش مو ممکن است یکی از نشانه‌ها باشد. شواهد علمی کافی برای اثربخشی مکمل بیوتین در افرادی که کمبود ندارند وجود ندارد. برای مشاهده محصولات این گروه می‌توانید به دسته‌بندی مکمل‌های بیوتین در داروبین مراجعه کنید.

روی (زینک): روی در فرایندهای سلولی و عملکرد طبیعی بافت‌ها نقش دارد. کمبود آن ممکن است با تغییرات پوست و مو همراه شود، اما دریافت بیش‌ازحد روی می‌تواند جذب مس را مختل کند.

ویتامین D: وضعیت ویتامین D در برخی اختلالات مو مورد توجه قرار می‌گیرد، اما ارتباط مشاهده‌شده به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که مصرف مکمل برای همه افراد مبتلا به ریزش مو مفید است.

پروتئین و انرژی دریافتی: رژیم‌های بسیار محدودکننده و کاهش وزن سریع می‌توانند چرخه رشد مو را مختل کنند. دریافت انرژی کافی و پروتئین متناسب با نیاز بدن بخشی از مراقبت تغذیه‌ای مناسب است.

برای انتخاب مکمل، باید ترکیبات محصول، مقدار هر ماده مغذی، نیاز فرد و احتمال تداخل با داروها بررسی شوند. محصولاتی مانند قرص ریجن‌دایت ESI، قرص پیلفود کمپلکس مو و ناخن، قرص رینفولتیل فارمالایف و کپسول پریوتین نوتراکس از گزینه‌های مرتبط با مراقبت تغذیه‌ای از مو هستند. ترکیبات و مقدار مواد مغذی این محصولات یکسان نیست و انتخاب آن‌ها باید بر اساس اطلاعات دقیق محصول و نیاز فرد انجام شود؛ نه صرفاً به دلیل وجود ریزش مو.

۵. اختلالات تیروئید و تغییرات هورمونی

کم‌کاری یا پرکاری تیروئید می‌تواند بر چرخه رشد مو اثر بگذارد و گاهی با ریزش پراکنده همراه شود. در صورت وجود علائمی مانند تغییرات غیرقابل‌توضیح وزن، حساسیت غیرمعمول به سرما یا گرما، تپش قلب یا تغییرات قابل‌توجه انرژی، پزشک ممکن است بررسی عملکرد تیروئید را در نظر بگیرد.

در برخی زنان، نشانه‌هایی مانند نامنظمی قاعدگی، افزایش موهای زائد یا آکنه همراه با ریزش مو می‌توانند بررسی اختلالات هورمونی را ضروری کنند. این علائم به‌تنهایی برای تشخیص یک بیماری خاص کافی نیستند.

۶. آلوپسی آره‌آتا یا ریزش موی سکه‌ای

آلوپسی آره‌آتا یک اختلال با منشأ ایمنی است که می‌تواند باعث ایجاد نواحی گرد یا بیضی‌شکل بدون مو شود. این وضعیت ممکن است در پوست سر، ریش، ابرو یا سایر نواحی مودار بدن رخ دهد.

ریزش موی سکه‌ای با ریزش پراکنده ناشی از کمبود تغذیه‌ای یکسان نیست و درمان آن باید متناسب با وسعت و شدت بیماری تعیین شود. در صورت مشاهده نواحی خالی ناگهانی، بهتر است فرد برای ارزیابی تخصصی مراجعه کند.

۷. بیماری‌های پوست سر و آسیب فیزیکی مو

التهاب، عفونت، پوسته‌ریزی شدید و بعضی بیماری‌های پوست سر ممکن است با ریزش یا کاهش تراکم مو همراه شوند. همچنین، کشش مداوم ناشی از مدل موهای بسیار محکم و استفاده مکرر از حرارت یا مواد شیمیایی می‌تواند به ساقه مو یا فولیکول آسیب برساند.

در برخی بیماری‌های اسکاردهنده، التهاب ممکن است به آسیب دائمی فولیکول منجر شود؛ به همین دلیل، ریزش همراه با درد، سوزش، قرمزی قابل‌توجه یا نواحی براق و بدون منافذ مو باید جدی گرفته شود.

از روی الگوی ریزش مو چه سرنخ‌هایی می‌توان به دست آورد؟

الگوی ریزش می‌تواند به شناسایی علت احتمالی کمک کند، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی‌کند.

برای تشخیص علت ریزش مو چه آزمایش‌هایی لازم است؟

همه افراد مبتلا به ریزش مو به مجموعه یکسانی از آزمایش‌ها نیاز ندارند. پزشک معمولاً ابتدا درباره زمان شروع ریزش، سابقه خانوادگی، رژیم غذایی، بیماری‌های اخیر، داروهای مصرفی و تغییرات جسمی سؤال می‌کند و پوست سر و الگوی ریزش را بررسی می‌کند.

در صورت نیاز، آزمایش‌ها بر اساس یافته‌های معاینه و احتمال‌های بالینی انتخاب می‌شوند.

انجام همه این آزمایش‌ها برای هر فرد ضروری نیست. برای مثال، اگر پزشک بر اساس شرح حال و معاینه به کمبود آهن مشکوک باشد، ممکن است CBC و فریتین را درخواست کند. در صورت وجود نشانه‌های اختلال تیروئید نیز بررسی TSH می‌تواند مطرح شود. انتخاب آزمایش‌ها باید بر اساس شرایط فرد و تشخیص پزشک انجام شود.

انتخاب هدفمند آزمایش‌ها از هزینه‌های غیرضروری و تفسیر نادرست نتایج جلوگیری می‌کند.

روش‌های علمی درمان ریزش مو

۱. درمان بر اساس علت زمینه‌ای

اگر ریزش مو به کمبود آهن، اختلال تیروئید، دریافت ناکافی مواد مغذی یا بیماری پوست سر مرتبط باشد، درمان عامل اصلی اهمیت دارد. در ریزش موی موقت ناشی از یک عامل محرک، ممکن است با برطرف‌شدن علت، چرخه رشد مو به‌تدریج بهبود یابد.

در مقابل، ریزش موی ارثی معمولاً به رویکرد درمانی متفاوتی نیاز دارد. بنابراین، یک روش یا مکمل واحد برای همه انواع ریزش مو مناسب نیست.

۲. ماینوکسیدیل

ماینوکسیدیل موضعی یکی از گزینه‌های شناخته‌شده برای برخی انواع ریزش موی ارثی است. نتیجه درمان فوری نیست و معمولاً برای ارزیابی اثر آن به چند ماه استفاده منظم نیاز است. در بسیاری از افراد، مشاهده تغییرات اولیه ممکن است حدود ۶ تا ۱۲ ماه زمان ببرد.

در شروع درمان، بعضی افراد افزایش موقت ریزش را تجربه می‌کنند. حفظ نتیجه نیز معمولاً به ادامه درمان طبق دستور نیاز دارد؛ پس از قطع مصرف ممکن است اثر به‌دست‌آمده به‌تدریج کاهش یابد.

غلظت، دفعات مصرف و مناسب‌بودن دارو باید بر اساس شرایط فرد و دستور فرآورده تعیین شود. مصرف خوراکی ماینوکسیدیل برای ریزش مو کاربردی متفاوت و نیازمند نظارت پزشکی است و نباید خودسرانه جایگزین نوع موضعی شود.ماینوکسیدیل موضعی ممکن است در بعضی افراد باعث خارش، خشکی، قرمزی یا تحریک پوست سر شود. همچنین استفاده از آن در دوران بارداری یا شیردهی باید با نظر پزشک بررسی شود. در صورت بروز عوارض قابل‌توجه، ادامه مصرف باید با پزشک مطرح شود.

۳. داروهای تجویزی

در برخی انواع ریزش موی ارثی، پزشک ممکن است داروهایی مانند فیناستراید را برای مردان واجد شرایط در نظر بگیرد. این دارو می‌تواند عوارض جانبی داشته باشد و برای همه افراد مناسب نیست. زنان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند باید از تماس با قرص خردشده یا شکسته فیناستراید اجتناب کنند و درباره خطرات احتمالی با پزشک مشورت کنند.

در برخی زنان منتخب، داروهایی مانند اسپیرونولاکتون ممکن است تحت نظر پزشک استفاده شوند. بررسی منع مصرف، تداخلات، احتمال بارداری و نیاز به پایش پزشکی در انتخاب این داروها اهمیت دارد.

در آلوپسی آره‌آتا یا بیماری‌های التهابی پوست سر نیز ممکن است درمان‌های اختصاصی دیگری لازم باشد. شروع خودسرانه داروهای نسخه‌ای برای ریزش مو توصیه نمی‌شود.

نقش مکمل‌های مو در درمان ریزش مو چیست؟

مکمل‌های مو ممکن است حاوی ویتامین‌ها، مواد معدنی، اسیدهای آمینه یا ترکیبات دیگری باشند که برای حمایت تغذیه‌ای از مو عرضه می‌شوند. بااین‌حال، سه نکته باید در نظر گرفته شود:

۱. مکمل جایگزین تشخیص نیست. ریزش ناشی از بیماری تیروئید، ریزش موی ارثی یا بیماری‌های پوست سر صرفاً با مصرف مکمل درمان نمی‌شود.

۲. وجود یک ماده مغذی در محصول به معنای اثربخشی قطعی آن نیست. شواهد علمی درباره مکمل‌ها بسته به ترکیب و نوع ریزش مو متفاوت است.

۳. مصرف بیش‌ازحد بعضی مواد مغذی می‌تواند مشکل‌ساز باشد. دریافت زیاد ویتامین A یا سلنیوم ممکن است خود باعث ریزش مو شود. دوز بالای روی نیز می‌تواند تعادل مس را مختل کند. بیوتین با دوز بالا ممکن است در برخی آزمایش‌های آزمایشگاهی اختلال ایجاد کند؛ بنابراین باید مصرف آن را به پزشک و آزمایشگاه اطلاع داد.

برای آشنایی با گزینه‌های موجود در داروبین، می‌توانید صفحات محصولات مرتبط با مراقبت از مو را بررسی کنید:

• قرص رینفولتیل فارمالایف

• قرص ریجن‌دایت ESI

• قرص پیلفود کمپلکس مو و ناخن

• کپسول پریوتین نوتراکس

• هیر ایکس آقایان ویواتیون

• هیر ایکس بانوان ویواتیون

• ساشه کلاژن گلد مو آدریان

• هیر اسکین نیلز دایونیکس فارما

این محصولات از نظر ترکیبات و مقدار مواد مغذی یکسان نیستند. پیش از انتخاب، اطلاعات هر محصول، هشدارها و تداخلات احتمالی را بررسی کنید. به‌ویژه از مصرف هم‌زمان چند مکمل با ترکیبات مشابه بدون بررسی مجموع دوزها خودداری کنید.

چه عادت‌هایی به حفظ سلامت مو کمک می‌کنند؟

• از رژیم‌های غذایی بسیار محدودکننده و کاهش وزن سریع پرهیز کنید.

• پروتئین و انرژی کافی متناسب با نیاز بدن دریافت کنید.

• موها را با کشش شدید نبندید و از مدل‌هایی که به‌طور مداوم ریشه مو را می‌کشند فاصله بگیرید.

• استفاده مکرر از حرارت بالا و مواد شیمیایی آسیب‌زا را محدود کنید.

• در صورت مشاهده علائم بیماری پوست سر، به‌جای اتکا به محصولات آرایشی یا مکمل‌ها، علت را بررسی کنید.

• داروها و مکمل‌های مصرفی خود را در صورت شروع ریزش مو با پزشک یا داروساز مرور کنید؛ داروهای تجویزی را خودسرانه قطع نکنید.

چه زمانی باید برای ریزش مو به پزشک مراجعه کرد؟

در شرایط زیر، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد:

• ریزش ناگهانی یا شدید مو

• ایجاد نواحی گرد و خالی از مو

• ریزش همراه با درد، سوزش، قرمزی یا التهاب قابل‌توجه پوست سر

• مشاهده پوست براق یا اسکار در نواحی کم‌مو

• ریزش طولانی‌مدت یا کاهش تدریجی تراکم مو

• همراهی ریزش با خستگی شدید، تغییرات وزن، اختلال قاعدگی یا سایر علائم عمومی

• ریزش مو در کودکان یا نوجوانان، به‌ویژه همراه با علائم پوست سر

تشخیص زودهنگام بعضی بیماری‌های مو می‌تواند از پیشرفت آسیب جلوگیری کند؛ بنابراین، در صورت وجود علائم هشداردهنده، مراجعه را به تعویق نیندازید.

پرسش‌های متداول درباره علت و درمان ریزش مو

شایع‌ترین علت ریزش مو چیست؟

ریزش موی ارثی یکی از شایع‌ترین علت‌هاست؛ اما ریزش مو می‌تواند به دلیل بیماری اخیر، استرس جسمی، زایمان، کمبودهای تغذیه‌ای، اختلال تیروئید یا بیماری‌های پوست سر نیز رخ دهد. تشخیص علت به الگوی ریزش و شرایط فرد بستگی دارد.

کمبود کدام ویتامین باعث ریزش مو می‌شود؟

کمبود برخی مواد مغذی، از جمله آهن و در شرایط خاص روی، ویتامین D یا بیوتین، ممکن است با ریزش مو همراه باشد. بااین‌حال، همه افراد مبتلا به ریزش مو دچار کمبود ویتامین نیستند و مصرف مکمل بدون شناسایی نیاز واقعی، لزوماً مفید نیست.

آیا قرص بیوتین ریزش مو را متوقف می‌کند؟

اگر فرد دچار کمبود بیوتین باشد، اصلاح کمبود می‌تواند اهمیت داشته باشد؛ اما شواهد کافی برای اثربخشی مکمل بیوتین در افراد فاقد کمبود وجود ندارد. دوزهای بالای بیوتین همچنین ممکن است نتیجه برخی آزمایش‌های پزشکی را مختل کنند.

آیا ریزش مو بعد از استرس برطرف می‌شود؟

در بسیاری از موارد، ریزش موی تلوژن افلوویوم پس از برطرف‌شدن عامل محرک بهبود می‌یابد. بااین‌حال، کاهش ریزش و بازگشت تراکم مو ممکن است چندین ماه زمان ببرد. اگر ریزش ادامه‌دار باشد، لازم است علت‌های دیگر نیز بررسی شوند.

بهترین دارو برای درمان ریزش مو چیست؟

داروی مناسب به نوع ریزش مو بستگی دارد. ماینوکسیدیل برای برخی انواع ریزش موی ارثی کاربرد دارد و داروهای تجویزی دیگری نیز برای افراد منتخب استفاده می‌شوند. بدون تشخیص علت، نمی‌توان یک دارو را بهترین گزینه برای همه دانست.

آیا مصرف مکمل‌های مو برای همه افراد ضروری است؟

خیر. مکمل‌ها زمانی توجیه بیشتری دارند که نیاز تغذیه‌ای مشخص یا احتمال کمبود وجود داشته باشد. مصرف چند مکمل هم‌زمان ممکن است باعث دریافت بیش‌ازحد برخی مواد مغذی شود و جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.

جمع‌بندی

ریزش مو یک مشکل با علت‌های متنوع است و درمان مؤثر آن به شناسایی عامل زمینه‌ای بستگی دارد. ریزش موی ارثی، تلوژن افلوویوم، کمبودهای تغذیه‌ای، اختلالات هورمونی و بیماری‌های پوست سر به بررسی و رویکردهای درمانی متفاوتی نیاز دارند.

مکمل‌های مو ممکن است در شرایط مناسب به تأمین مواد مغذی کمک کنند، اما برای همه انواع ریزش مو درمان قطعی محسوب نمی‌شوند. اگر ریزش مو شدید، ناگهانی، طولانی یا همراه با علائم غیرعادی است، ارزیابی پزشک بهترین قدم برای انتخاب درمان مناسب خواهد بود.